آنها نهايت كوشش را در بستن و محكم كردن اطراف آن مىكنند ولى چون آب زياد مىشود شكافها در آن پديد مىآيد و آب به خانه‌ها و به درون شهر رخنه مىكند و باعث ويرانى مىشود » . ابن عبد الحق نيز در مراصد الاطلاع ( 739 ه ) همين مطلب را بدين‌گونه نوشته است : « قورج نهرى است بين قاطول و بغداد و از اين نهر است غرق بغداد هنگامى كه آب آن را فرامىگيرد . زيرا با همه كوششى كه در بستن و استوار داشتن اطراف آن مىكنند هرگاه دجله طغيان مىكند شكافها در آن پديد مىآيد و اطراف بغداد را در آب غرقه مىسازد . » * * * از اين نهر و محل انشعاب آن امروز به علت ويرانيهايى كه رود دجله در اثر تغيير مجراى خود به وجود آورده و همچنين به علت تغييرات ديگرى كه در اين منطقه در دوره‌هاى مختلف روى داده ، اثرى باقى نمانده ولى اهل تحقيق از پژوهشهاى خود و از آثار بازماندهء از اين آب‌راه تاريخى به معلوماتى از اين دست رسيده‌اند كه محل انشعاب آن دور از شهر العلث نبوده و اين همان‌جايى است كه رود دجله در هنگام تغيير مسير خود از غرب به شرق از آنجا انحراف حاصل كرده است . و همچنين از آثار بازماندهء آن چنين فهميده‌اند كه آب‌راه قورج موازى نهروان و در فاصله يك كيلومتر و نيمى يا دو كيلومترى آن به سمت جنوب جريان داشته ، و آثارى كه در حدود 12 كيلومترى شرق مجراى كنونى نهر « العظيم » و در حدود پنج كيلومترى جنوب غربى قلعه ناى « 1 » ديده مىشود نشانى از آن آب‌راه است . از آثار بازماندهء اين آبراه همچنين اين معلومات را به دست آورده‌اند : عرض آن بين 60 تا 70 متر بوده است و با مقايسه با نهرهاى وسيعى كه از آن انشعاب يافته مىتوان بزرگى و اهميت آن را حدس زد زيرا هريك از آن شاخه‌ها هم

--> ( 1 ) . قلعه ناى قلعه‌اى قديمى بوده در وسط اراضى ( غرفه ) در شرق نهر « العظيم » داراى بارويى مربع كه طول هرضلع آن در حدود 55 متر بوده و با خشتهايى با حجم 45 * 45 * 15 سانتىمتر بنا شده و اجماع محققان بر اين است كه بناى اين قلعه به دوره ايرانيان بازمىگردد . رىّ سامرّا ، ج 1 ، ص 214 .